Lindýr

Framandi sjávarlífverur við Ísland

Lindýr

Hjartaskel, Cerastoderma edule
Hjartaskel er útbreidd víða í Norðaustur-Atlantshafi en fannst fyrst við Ísland í Faxaflóa árið 1948. Útbreiðslan hefur aukist mikið síðan þá en er þó bundin við Vesturland. Hjartaskel hefur að öllum líkindum borist til landsins frá náttúrulegu heimkynnum sínum í Vestur-Evrópu með straumum og/eða kjölfestuvatni skipa. Erfitt er að meta áhrif tegundarinnar á lífríkið þar sem skelin finnst alltaf í tiltölulega litlu magni en gæti samt sem áður verið í samkeppni við aðrar samlokur á svæðunum um fæðu og pláss, eins og t.d. sandskel, kúfskel og krókskel og er því mögulega ágeng. Heimild

Sindraskel, Ensis terranovensis
Tegundinni var nýlega lýst eða árið 2012 og hefur hún einungis fundist áður við Nýfundnaland. Lítið er því almennt vitað um líffræði tegundarinnar. Fyrsti staðfesti fundur tegundarinnar hér við land var 20. maí árið 2019 í Kollafirði. Ekki er vitað til þess að áður hafi fundist hnífskeljar við Ísland ef frá er talinn fundur tveggja dauðra eintaka árið 1957 í fjörunni við Lónsfjörð á Suðausturlandi. Þær voru taldar vera af tegundinni E. magnus, sem Ingimar Óskarsson nefndi fáfnisskel. Í norðanverðu N-Atlantshafi hafa fundist sex tegundir hnífskelja. Þær eru líkar innbyrðis og getur verið erfitt að greina þær að. Niðurstöður erfðagreiningar á eintökum frá Hafnará og Hvalfirði staðfesta að um er að ræða tegundina Ensis terranovensis, Ætla má að sindraskeljarnar hafi borist hingað sem lirfur í kjölvatni flutningaskipa frá austurströnd N-Ameríku, líklega í kringum 2010. Hnífskeljar geta orðið allstórar, allt að 20 cm langar, og þykja hnossgæti. Nái framandi tegundir að festa sig í sessi á nýjum slóðum geta þær í sumum tilfellum valdið skaða á lífríkinu sem fyrir er. Vöktun sindraskelja er því mikilvæg og hefur Náttúrustofan SV-lands umsjón með henni hér á landi.

Nánari upplýsingar hér.

Svartserkur, Melanochlamys diomedea
Svartserkur er Kyrrahafstegund með náttúrulega útbreiðslu frá Alaska suður til Suður-Kaliforníu. Fundur þessarar tegundar snigils hér við land er stórmerkilegur því hér er um fyrsta fund tegundarinnar að ræða í Atlantshafi. Fyrsti staðfesti fundarstaður hér við land var í Fossvogi árið 2020. Síðan hefur tegundin fundist á leirum í Sandgerði og allt norður í Eyjafjörð. Því er ljóst að útbreiðsla tegundarinnar er orðin mikil hér við land og þéttleiki víða mikill, a.m.k. staðbundið. Staðfest er að tegundin er farin að fjölga sér hér því eggjasekkir hafa fundist á öllum fundarstöðunum. Líklegast er talið að svartserkur hafi borist hingað til lands með skipum (í kjölfestuvatni eða á skipskrokkum) til Íslands. Brýnt að kortleggja útbreiðslu tegundarinnar við Ísland og skrá þéttleika hennar. Áhugavert verður að sjá hvaða áhrif þessi nýi landnemi mun hafa á þær tegundir sem fyrir eru. Náttúrustofan SV-lands og Hafrannsóknastofnun vinna saman að vöktun á tegundinni við land.

Fjörudoppa, Littorina littorea
Fjörudoppa er með náttúrulega útbreiðslu við Atlantshafsstrendur Evrópu, frá Norður-Noregi suður til Spánar. Tegundin hefur einnig numið land víða utan upprunalegs útbreiðslusvæðis, meðal annars á austurströnd Norður-Ameríku, þar sem hún telst framandi tegund. Fyrsti staðfesti fundur tegundarinnar hér við land var á Gróttu þann 19. apríl 2026, en þess þó má geta að tegundin er þekkt úr 1,1 milljóna ára gömlum sjávarsetlögum við Búlandshöfða á Snæfellsnesi. Fjörudoppa lifir einkum í fjörum og á grýttum strandsvæðum þar sem hún nærist á þörungum og örveruskán af undirlagi. Tegundin þolir miklar breytingar í hitastigi og seltu og getur því auðveldlega aðlagast ólíkum strandsvæðum. Talið er að fjörudoppa hafi borist milli heimshluta með skipaumferð, meðal annars með kjölfestuvatni og á skipskrokkum. Þar sem tegundin getur orðið mjög algeng á nýjum svæðum er talið að hún geti haft áhrif á staðbundin lífríki með samkeppni um fæðu og rými, auk þess að breyta gróðurþekju í fjörum. Vöktun á útbreiðslu og þéttleika tegundarinnar er því mikilvæg.

Miðjarðarhafskræklingur, Mytilus galloprovincialis
Eins og nafnið gefur til kynna er náttúruleg útbreiðsla Miðjarðarhafskræklings bundin við Miðjarðarhafið. Tegundin er náskyld okkar kræklingi og sökum breytileika í útliti má segja að útilokað sé að greina á milli tegundanna útlitslega, auk þess sem blendingar milli tegundanna eru til. Miðjarðarhafskræklingur hefur breiðst um allan heim og sums staðar með miklum neikvæðum afleiðingum þar sem tegundin hefur útrýmt innlendum stofnum samloka. Tegundin hefur m.a. verið skráð af IUCN sem ein af 100 verstu ágengum tegundum í heiminum.

Fyrstu staðfestu merki þess að tegundin hafi numið hér land eru raðgreindir kræklingar sem safnað var í Reykjavík árið 2017, en þá fundust blendingar af krækling og Miðjarðarhafskræklingi. Þetta þarf að rannsaka frekar og eins vistfræðilegar afleiðingar þess.

Nánari upplýsingar hér.

Náttúrustofa Suðvesturlands ● Garðvegi 1 ● 245 Suðurnesjabæ ● Sími: 423 7458 ● Netfang: [email protected]